Autorskie artykuły

Hesperydyna jest jednym z najlepiej poznanych flawonoidów owoców cytrusowych. Aktualne badania koncentrują się na jej związku z markerami stanu zapalnego i równowagi oksydacyjnej.

Charakterystyka hesperydyny

Hesperydyna jest naturalnym związkiem roślinnym należącym do flawonoidów, a dokładniej do flawanonów. Nie jest witaminą ani składnikiem mineralnym i nie ustalono dla niej zalecanego dziennego spożycia. W roślinie występuje jako glikozyd: cząsteczka hesperetyny jest połączona z dwucukrem zbudowanym z glukozy i ramnozy. Obecność części cukrowej wpływa na rozpuszczalność związku i sposób, w jaki zostaje przetworzony w przewodzie pokarmowym.

Hesperydyna słabo rozpuszcza się w wodzie i nie wchłania się w całości w jelicie cienkim. Znaczna część dociera do jelita grubego, gdzie enzymy bakterii jelitowych odłączają część cukrową i uwalniają hesperetynę. Następnie związek może zostać wchłonięty i przekształcony głównie w pochodne glukuronidowe oraz siarczanowe. Różnice w składzie mikrobioty, postaci preparatu, rozdrobnieniu surowca i składzie posiłku mogą powodować znaczne różnice w dostępności związku między osobami.

Źródła hesperydyny

Najwięcej hesperydyny dostarczają owoce cytrusowe, zwłaszcza słodkie i gorzkie pomarańcze, mandarynki, klementynki oraz cytryny. Jej zawartość zależy od gatunku i odmiany owocu, stopnia dojrzałości, warunków uprawy, przechowywania oraz sposobu przetwarzania. Związek nie jest rozmieszczony równomiernie — więcej znajduje się go w skórce, białej warstwie pod skórką, błonach oddzielających cząstki i pozostałościach po tłoczeniu niż w samym miąższu.

Sok pomarańczowy również zawiera hesperydynę, lecz jej ilość może różnić się w zależności od udziału drobnych cząstek owocu, filtracji i technologii produkcji. W suplementach stosuje się między innymi hesperydynę oczyszczoną, mikronizowaną lub zmodyfikowaną w celu zwiększenia jej rozpuszczalności.

Stan zapalny i stres oksydacyjny

Stan zapalny jest naturalną reakcją organizmu na zakażenie lub uszkodzenie tkanek. Krótkotrwale wspiera obronę i naprawę, ale gdy utrzymuje się zbyt długo, może przebiegać bez wyraźnych objawów. Ocenia się go między innymi na podstawie białka C-reaktywnego (CRP), wysokoczułego CRP (hs-CRP), czynnika martwicy nowotworów alfa (TNF-α) i interleukiny 6 (IL-6).

Stres oksydacyjny pojawia się wtedy, gdy organizm nie nadąża z neutralizowaniem reaktywnych form tlenu i azotu. Ich nadmiar może prowadzić do zmian w lipidach, białkach i DNA. W badaniach ocenia się między innymi dialdehyd malonowy (MDA), 8-hydroksy-2′-deoksyguanozynę (8-OHdG) oraz całkowitą zdolność antyoksydacyjną (TAC). Oba procesy są ze sobą powiązane i mogą wzajemnie się nasilać, jednak zmiana pojedynczego markera nie oznacza automatycznie poprawy stanu zdrowia.

Wyniki najnowszej metaanalizy

W 2026 roku opublikowano łączną analizę 10 badań z udziałem 532 dorosłych osób. Uczestnikami były zarówno osoby zdrowe, jak i osoby z cukrzycą typu 2, zespołem metabolicznym, stłuszczeniową chorobą wątroby, po zawale serca lub z zapaleniem przyzębia. Badania różniły się dawką i postacią hesperydyny oraz czasem jej stosowania.

Po syntezie wyników stosowanie hesperydyny powiązano z niższymi wartościami CRP, hs-CRP i TNF-α. Nie wykazano natomiast wyraźnej różnicy w stężeniu IL-6 w całej analizowanej grupie. Niższe wartości IL-6 stwierdzono jedynie w badaniach obejmujących osoby z cukrzycą typu 2 lub po zawale serca. Danych dotyczących stresu oksydacyjnego było zbyt mało, aby wyciągnąć pewne wnioski — tylko jedno badanie oceniało MDA i TAC.

← Wszystkie artykuły

Szafran od tysięcy lat wykorzystywano jako przyprawę i surowiec roślinny. W 2026 roku opublikowano analizę 34 badań oceniających jego wpływ na objawy depresji, lęku i nastrój u dorosłych.

Charakterystyka szafranu

Szafran to przyprawa otrzymywana z krokusa uprawnego, czyli Crocus sativus L., należącego do rodziny kosaćcowatych. Roślina jest niewielka, wieloletnia i wyrasta z podziemnej bulwocebuli. Zwykle kwitnie jesienią, tworząc jasnofioletowe lub liliowe kwiaty. W środku kwiatu znajdują się trzy żółte pręciki oraz długie, intensywnie czerwone znamiona słupka.

To właśnie znamiona — a nie całe płatki ani pręciki — są ręcznie wyjmowane, suszone i sprzedawane jako właściwy szafran. Crocus sativus nie rozmnaża się z nasion, lecz przez dzielenie bulwocebul. Każda roślina wytwarza niewiele znamion, a ich oddzielanie i suszenie wymagają dużego nakładu pracy, co wpływa na wysoką cenę przyprawy. Najważniejszym producentem pozostaje Iran.

Związki bioaktywne szafranu

Najbardziej charakterystycznymi związkami szafranu są krocyny, pikrokrocyna i safranal. Krocyny są rozpuszczalne w wodzie i odpowiadają przede wszystkim za intensywną żółtopomarańczową barwę; podczas trawienia mogą być przekształcane do krocetyny. Pikrokrocyna odpowiada za gorzkawy smak surowca, a safranal jest lotnym składnikiem aromatu, którego ilość zwiększa się między innymi podczas suszenia.

Płatki mają odmienny profil chemiczny: zawierają między innymi flawonoidy i antocyjany, ale zwykle znacznie mniej charakterystycznych związków obecnych w znamionach. Z tego powodu proszek z płatków, całe znamiona i standaryzowany ekstrakt nie są równoważnymi surowcami.

Szafran a regulacja nastroju

W przeglądzie z 2026 roku zebrano wyniki 34 badań opublikowanych do lipca 2025 roku. Analiza objęła 1769 dorosłych osób: u 895 zastosowano szafran, a 874 włączono do grup kontrolnych. Czas obserwacji wyniósł od 4 do 12 tygodni, a większość badań wykonano w Iranie. Do badań włączono osoby zdrowe oraz pacjentów między innymi z depresją, chorobą Parkinsona, stwardnieniem rozsianym, cukrzycą typu 2 lub chorobą serca.

Osoby stosujące szafran zgłosiły mniejsze nasilenie objawów depresji i lęku w samodzielnie wypełnianych kwestionariuszach niż osoby w grupach z placebo. W kwestionariuszu depresji Becka różnica wyniosła średnio 4,39 punktu, a w kwestionariuszu lęku Becka 5,06 punktu na korzyść szafranu. Nie wykazano jednak wyraźnych różnic w ocenach przeprowadzonych przez specjalistów ani w ogólnej ocenie nastroju.

Między poszczególnymi wynikami stwierdzono różnice — w części badań efekt był wyraźny, w innych niewielki lub nie wystąpił. Większe zmiany częściej występowały po co najmniej ośmiu tygodniach. Dane nie pozwoliły jednak wskazać najlepszej dawki ani rodzaju preparatu.

← Wszystkie artykuły